KUŞ GRİBİ HAKKINDA MERAK EDİLENLER

1.     KUŞ GRİBİ NEDİR?.

2.     HASTALIĞIN ETKENİ NEDİR?.

3.     VİRUS NE KADAR DAYANIKLIDIR VE NASIL ETKİSİZLEŞTİRİLİR?.

4.     KUŞ GRİBİ EN ÇOK HANGİ HAYVANLARDA GÖRÜLÜR?.

5.     ETKEN VİRUSUN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?.

6.     H5N1 NEDEN ÖNEMLİDİR?.

7.     HASTALIK HAYVANLAR ARASINDA NASIL BULAŞIR?.

8.     KUŞ GRİBİNİN  İNKÜBASYON(KULUÇKA) SÜRESİ NE KADARDIR?.

9.     KUŞ GRİBİ VİRÜSÜ İNSANLARI ENFEKTE EDER Mİ?.

10.       HASTALIK İNSANLARA BULAŞIR MI?.

11.       SALGIN NASIL OLUŞUR VE İNSANLARA NASIL GEÇER?.

12.       HASTALIK İNSANDAN İNSANA BULAŞIR MI?.

13.       KUŞ GRİBİNİN İNSANLARDAKİ BELİRTİLERİ NELERDİR?.

14.       HASTALIKTA RİSK GRUPLARI KİMLERDİR?.

15.       KUŞ GRİBİ SALGINA NEDEN OLUR MU? BU DURUMUN YOL AÇTIĞI ZARARLAR NELERDİR?.

16.       HASTALIK KANATLILAR ARASINDA NASIL YAYILIR?.

17.       KUŞ GRİBİ EN ÇOK HANGİ HAYVANLARDA GÖRÜLÜR?.

18.       KUŞ GRİBİNDE BULAŞMA NASIL OLMAKTADIR ?.

19.       KUŞ GRİBİNDE KLİNİK BELİRTİLER NELERDİR?.

20.       HASTALIK KANATLI HAYVANLARDAN İNSANLARA GEÇER Mİ?.

21.       AÇIKTA YETİŞTİRİLEN KANATLILARIN HASTALIĞIN YAYILMASINDA ÖNEMLİ BİR ETKEN OLDUĞU DOĞRU MU?.

22.       EVİMİZDE BESLEDİĞİMİZ KUŞLARDAN  İNSANA HASTALIK GEÇER Mİ?.

23.       KANATLI DIŞKISI İLE BULAŞMIŞ EVİMİZİN BALKONUNU, ARAÇ VE GEREÇLERİMİZİ NASIL TEMİZLEMELİYİZ?.

24.       EVİMİZİN BALKONUNDA VEYA BAHÇEMİZDE GÖRDÜĞÜMÜZ ÖLÜ KANATLI VAKALARINDA NE YAPMALIYIZ?.

25.       HASTALIK KANATLI HAYVANLARDAN İNSANLARA GEÇER Mİ?.

26.       AÇIKTA YETİŞTİRİLEN KANATLILARIN HASTALIĞIN YAYILMASINDA ÖNEMLİ BİR ETKEN OLDUĞU DOĞRU MU?.

27.       AÇIKTA YETİŞTİRİLEN SAĞLIKLI HAYVANLAR NEDEN İTLAF EDİLMEKTEDİR?.

28.       ÜLKE İÇİNDE VE ÜLKELER ARASINDA NASIL YAYILIR?.

29.       BUGÜNE KADAR OLAN SALGINLARIN SONUÇLARI NELERDİR?.

30.       HASTALIĞIN KLİNİK ÖZELLİKLERİ NELERDİR?.

31.       İNSANLAR ETKİLENMEMEK İÇİN NELER YAPMALIDIRLAR?.

32.       KUŞ GRİBİNİN TEDAVİSİ VAR MIDIR?.

33.       HASTALIĞIN AŞISI VAR MI?.

34.       GRİP AŞISI, KUŞ GRİBİ’Nİ ÖNLEMEDE YETERLİ BİR ÖNLEM OLABİLİR Mİ?.

35.       HASTALIK İNSANLARA NASIL BULAŞIR?.

36.       HASTALIK GIDALARLA BULAŞIR MI?.

37.       TÜKETİCİ TAVUK YEMEYE DEVAM EDEBİLİR Mİ?.

38.       HASTALIK KANATLI HAYVAN ÜRÜNLERİNİN TÜKETİLMESİYLE BULAŞIR MI?.

39.       HASTALIKLI TAVUK ETİ VEYA YUMURTASINI YİYEN İNSANLARA HASTALIK BULAŞIR MI? 

40.       HASTALIKTAN KORUNMAK İÇİN NELER  YAPILMALIDIR?.

 

1.    KUŞ GRİBİ NEDİR?

Avian influenza (AI), tavuk vebası, kuş gribi olarakta adlandırılan hastalık; evcil ve yabani kanatlı hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek oranda bulaşma ve ölümle seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.

Kanatlılarda  Influenza A virusları Yüksek Patojeniteli (HPAI) ve Düşük Patojeniteli (LPAI) diye iki şekildedir. Yüksek Patojeniteli olanlar; ciddi hastalık oluştururlar, Ölüm oranı % 100’e ulaşabilir, H5 ve H7 alt tipleri vardır. Ancak tüm H5 ve H7 alttipleri HPAI değildir. IVPI 1,2 veya daha büyük olmalıdır. Düşük Patojeniteli olanlar; Hafif solunum hastalığıdır, halsizlik ve yumurta veriminde düşme görülür. Diğer hastalıklarla ve kötü bakım ve idare ile daha şiddetli hastalık oluşturur.

Kanatlılarda Influenza A virusları Yüksek Patojeniteli (HPAI) ve Düşük Patojeniteli (LPAI) diye iki şekildedir. Yüksek Patojeniteli olanlar; ciddi hastalık oluştururlar, Ölüm oranı % 100’e ulaşabilir, H5 ve H7 alt tipleri vardır. Ancak tüm H5 ve H7 alttipleri HPAI değildir. IVPI 1,2 veya daha büyük olmalıdır. Düşük Patojeniteli olanlar; Hafif solunum hastalığıdır, halsizlik ve yumurta veriminde düşme görülür. Diğer hastalıklarla ve kötü bakım ve idare ile daha şiddetli hastalık oluşturur.

Kuş gribi (avian influenza) influenza virusunun A tipinin neden olduğu ve kuşlarda görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. Kuşların çoğu enfeksiyona duyarlıdır ama birkaç tür daha dirençlidir. Enfeksiyon kuşlar arasında oldukça hızlı yayılır ve öldürücü seyreder.

Tavuk vebası olarak da bilinen hastalık, kuş gribi virüslerinin sebep olduğu kanatlı hayvanların çok bulaşıcı ve öldürücü seyreden bir hastalığıdır.  Kuşlarda görülen oldukça öldürücü bir çeşit Influenza A (H5N1) virüsüdür. İlk kez 1961’de Güney Afrika’da kuşlardan izole edilmiştir.   H5N1 virüsü genel olarak yalnızca kuşların hastalık etkenidirler.

 

2.    HASTALIĞIN ETKENİ NEDİR?

Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur.

 

3.    VİRUS NE KADAR DAYANIKLIDIR VE NASIL ETKİSİZLEŞTİRİLİR?

Virus, enfekte olmuş alanlarda düşük sıcaklıkta en az 3 ay canlı olarak kalabilir. Enfekte olan kuşlar virusleri en az 10 gün boyunca ağız ve dışkı yoluyla atarlar. Virus, 60 derecede 30 dakika ısınma yoluyla ve ayrıca yaygın kullanılan dezenfektanlarla etkisizleşebilmektedir.

 

a)          Çevrede: Influenza virusları çevresel ortamda ve özellikle serin ve nemli koşullarda uzun zaman sürelerinde canlılıklarını korurlar. Dışkı materyalinde enfektivite 4 0C’de 30-35 gün, 20 0C’de 7 gün sure ile muhafaza olmaktadır. Ayrıca Influenza virusları çok fazla su kuşlarının bulunduğu göllerden ve havuz sularından izole edilmiştir.

b)          Karkaslarda: AI virüsü karkaslarda ortam sıcaklıklarında yalnızca birkaç gün canlılığını koruyabilirken buzdolabı sıcaklıklarında 23 güne kadar canlı kalır. Viremik safhada işlenen kuşlar virüs içeren kanları veya dışkı materyali ile diğer karkasları bulaştırırlar. Paketleme ve depolama sırasında oluşabilen damlama da enfekte karkaslardan kontamine olmuş olma ihtimalinden dolayı önemlidir.

c)          Et ürünlerinde: 560C/3 saat, 600C/30 dak., inaktive olmaktadır.(OIE)

d)          Merkez iç sıcaklığın 70 °C  ye ulaştığı bir prosedürde 1 saniyelik süre, HPNAI virüsünün kanatlı etinde inaktivasyonu için uygundur.(OIE ve WHO)

e)          A.B.D Gıda ve İlaç  Kurumu (FDA) tarafıdan tüm tavuk ve tavuk ürünleri, yumurta dahil, her birinin merkezi iç sıcaklıklarının en az 83 dereceye ulaşana dek ve bu sıcaklıkta en az 2 dk. kalacak şekilde pişirilmesi önerilmektedir.

 

4.    KUŞ GRİBİ EN ÇOK HANGİ HAYVANLARDA GÖRÜLÜR?

Vahşi kuşlar virüsü barsaklarında taşırlar ve hastalığın yayılmasında en önemli etkendirler. Kuş gribinden en fazla etkilenen türler tavuk, ördek ve hindidir. Bu virus nadiren de domuzlarda hastalık yapar.Hastalık daha çok ördek, hindi, tavuk, sülün, evcil kaz, bıldırcın, tavus kuşu, muhabbet kuşu, martı, bataklık kuşları, keklik, deniz kuşları, beç tavuğu ve papağan cinslerinde görülmektedir. Bunların yanı sıra, hastalık insanlara, atlara, balina ve fok balığı gibi deniz memelilerine de bulaşabilir.

 

5.    ETKEN VİRUSUN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Etken olan influenza virusunun 15 alt tipi bulunmaktadır. Influenza virusları hemaglutinin (H) ve nörominidaz (N) antijenlerine göre sınıflandırılır. Bunlar içinde H5N1’in özel bir önemi vardır. Balıkesir’de görülen salgında H5N1’in etken olduğu  Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü tarafından 13 Ekim 2005’ de açıklandı.

 

6.    H5N1 NEDEN ÖNEMLİDİR?

H5N1 tipi enfeksiyon insanlarda hastalık ilk kez 1997 yılında bildirilmiştir. H5N1 diğer influenza türlerine göre daha ciddi ve öldürücü seyretmektedir. Ayrıca, H5N1 hızlıca mutasyon yapabildiği için  daha hızlı yayılabilecek yeni virusların oluşmasına kaynak oluşturabilecektir.

 

7.    HASTALIK HAYVANLAR ARASINDA NASIL BULAŞIR?

Göçmen su kuşları (yaban ördeği, yaban kazı vb.) hastalık etkenini taşımakla birlikte, kendileri hastalığa yakalanmazlar. Bu enfekte kuşların salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla doğrudan veya bu salgılarla kirletilen yüzeylere temas eden evcil kanatlı hayvanlar hastalığa yakalanabilir. Hastalık hayvanlar arasında hızla yayılır ve bütün sürünün ölümüyle sonuçlanabilir. Kuş gribinin kanatlı hayvanlardaki kuluçka süresi birkaç saat ile 2-3 gün arasında değişmektedir.

 

8.    KUŞ GRİBİNİN  İNKÜBASYON(KULUÇKA) SÜRESİ NE KADARDIR?

Hastalığın Kantlılarda ki kuluçka süresi 3-5 gündür. Genellikle 24-36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1-7 gün (çoğunlukla 24-48 saat) içerisinde ölürler.

 

9.    KUŞ GRİBİ VİRÜSÜ İNSANLARI ENFEKTE EDER Mİ?

Genel olarak insanlarda hastalık oluşturmaz fakat 1997’den bu yana çeşitli ülkelerde bazı vakalara rastlanmaktadır. Bir kaç örnek vermek gerekirse; 1997’de Hong Kong’da 18 kişi kuş gribine yakalanmış ve 6’sı ölmüştür.

2003 yılında Hollanda’da ortaya çıkan kuş gribi salgınında yaklaşık 30 milyon kanatlı  bir hafta içinde yok edilmiştir. Aynı dönemde Hollanda’da 89 kişide hastalık tespit edilmiş, vakalardan yalnızca biri kaybedilmiştir.

 

10.  HASTALIK İNSANLARA BULAŞIR MI?

Etkenin normalde insanlar için hastalık yapıcı özelliği yoktur. Ancak, yapısındaki mutasyonla oluşan bir takım değişikliklerle birlikte insanlarda da hastalık yapabilme özelliği kazanmaktadır. Hastalığın, insandan insana bulaştığına dair henüz önemli bir bilgi söz konusu değildir.

Ancak, hastalık hasta veya hastalıktan ölmüş hayvanlara temas edilmesi, bu hayvanların göz yaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı veya dışkılarıyla temas edilmesi ya da bu hayvanlara ait çıkartılarla kirlenmiş yüzeylere temas edilmesiyle insana bulaşır. Ayrıca, hastalık etkeninin karıştığı havanın solunmasıyla da bulaşma olmaktadır.

 

11.  SALGIN NASIL OLUŞUR VE İNSANLARA NASIL GEÇER?

Doğrudan ya da dolaylı yollarla vahşi göçmen kuşların evcil kuşlara enfeksiyonu bulaştırması en önemli salgın nedenidir. Ayrıca, canlı kuş pazarları salgının yayılmasında önemlidir. Özellikle ölü veya canlı hastalıklı kuşlar ve kuşların atıklarına maruz kalan kişilere solunum ve temas yoluyla bulaşır.

  

12.  HASTALIK İNSANDAN İNSANA BULAŞIR MI?

Kuş gribinin insandan insana geçmesi de dünya genelinde görülmemiş bir vakadır. İnsan ölümlerinin çoğunun hastalıklı kümes hayvanları ile ve onların yer aldığı ortamlarla temas sonucu ortaya çıktığı bildirilmektedir. Dünyada şu ana dek doğru biçimde yapılan toplu itlaflarda da insana bulaşma saptanmamıştır.

Kuş gribinin insandan insana geçmesi de dünya genelinde görülmemiş bir vakadır. İnsan ölümlerinin çoğunun hastalıklı kümes hayvanları ile ve onların yer aldığı ortamlarla temas sonucu ortaya çıktığı bildirilmektedir. Dünyada şu ana dek doğru biçimde yapılan toplu itlaflarda da insana bulaşma saptanmamıştır.

Literatürde az sayıda sağlık çalışanları, kümes hayvancılığında çalışan işçiler ve aile üyeleri arasında şüpheli geçiş olguları bildirilmiş olsa da Dünya Sağlık Örgütü, insandan insana geçiş olmadığının altını çizmektedir.

 

13.  KUŞ GRİBİNİN İNSANLARDAKİ BELİRTİLERİ NELERDİR?

İnsanlarda ateş, boğaz ağrısı,kas ve eklem ağrıları, kuru öksürük, solunum güçlüğü gibi klasik grip belirtilerinin yanı sıra, farklı olarak ishalin de görülebileceği ifade edilmektedir. Virüsün insanlarda göz enfeksiyonlarına yol açtığı görülmüştür.Kuş gribinin insanlardaki kuluçka süresi 2-4 gündür.

 

14.  HASTALIKTA RİSK GRUPLARI KİMLERDİR?

Ölü ya da canlı hasta hayvanlarla veya hayvan atıklarıyla doğrudan teması olan kişiler en büyük risk altındadırlar. Ayrıca hasta insanlarla teması olan sağlık çalışanları da koruyucu önlemleri (eldiven, maske, önlük) almalıdırlar. Kanatlı hayvanlar arasında salgınlara sebep olan mevcut kuş gribi tipinin, sadece kanatlı hayvan yetiştiren ve bu hayvanlarla sıkı teması olan insanlara bulaşması söz konusu olabilmekte, bu alanlarla ilgisi olmayan diğer insanlar için bir riskten bahsedilmemektedir.

 

15.  KUŞ GRİBİ SALGINA NEDEN OLUR MU? BU DURUMUN YOL AÇTIĞI ZARARLAR NELERDİR?

Kuş gribi kümes hayvanları arasında oldukça hızlı yayılabilir, salgına yol açar. Bu nedenle kümes hayvancılığını  olumsuz yönde etkilemektedir. Özellikle ekonomik yönden nispeten zayıf ülkelerde ciddi krizlere neden olabilmektedir. Örneğin 2003-2004 yıllarında Asya kıtasında (Kamboçya, Çin, Japonya, Endonezya vb.) görülen salgın sırasında 100 milyondan fazla kanatlı bu hastalıktan ölmüş veya salgını kontrol altına almak amacıyla yetkililerce telef edilmiştir.

 

16.  HASTALIK KANATLILAR ARASINDA NASIL YAYILIR?

Hastalık enfekte kuşların dışkı, tükrük vb. gibi salgıları vasıtasıyla bulaşır. Ayrıca solunum yoluyla da bulaşma söz konusudur. Bir çiftlikte kullanılan giysi, çizme, ekipman gibi malzemelerin hastalık etkenini komşu çiftliklere taşıdığı bildirilmiştir.

Köylerde, evlerin bahçelerinde beslenen kanatlıların göçmen kuşlarla direk teması (aynı su birikintisinden su içmesi vb.) hastalığın başka bölgelere taşınmasında en önemli, etkendir. 

 

17.  KUŞ GRİBİ EN ÇOK HANGİ HAYVANLARDA GÖRÜLÜR?

Kanatlı İnfluenza virusları, bütün dünyada birçok evcil (hindi, tavuk, Beç Tavuğu, bıldırcın, sülün, kaz, ördek) ve yabani ( kuğu, kaz, ördek, martı, kutup martısı, bataklık kuşları) kanatlı hayvanlarda bulunmaktadır. Tavuk ve hindilerde İnfluenza‘ya bağlı ciddi hastalık problemleri yaşanırken, göç eden su kuşları özellikle de ördekler, diğerlerinden daha fazla virus saçarlar. İnfluenza virusları ayrıca kafes kuşlarından da tespit  edilmiştir (muhabbet kuşu, kanarya, papağan vs). Şu ana kadar yapılan tespitler neticesinde A tipi; insan, domuz, at, balina, mink, fok, Amerikan vizonu ve kedigillerde enfeksiyon oluşturur.

 

18.  KUŞ GRİBİNDE BULAŞMA NASIL OLMAKTADIR ?

Göçmen kuşlar influenza virusunun ana taşıyıcısı olarak bilinirler ve bulaşmada önemli rol oynamaktadırlar.

Enfekte hayvanlarla direkt temasta sekrasyonla, çoğunlukla dışkıdan,

Kontamine(bulaşık) yem, su, ekipman ve elbiselerle,

İnsanlar ve aktiviteleri,

Vertikal bulaşma yani yumurta yolu ile anneden civcive bulaşma ile ilgili kesin bir kanıt bulunmamakla beraber enfekte hayvanlardan elde edilen yumurtaların kabuklarında etkenin varlığı saptanmıştır.

Rüzgarla yayılma muhtemelen çok yakın kümesler arasında olur, çünkü virusun hava yolu ile taşınması birkaç kilometre ile sınırlıdır.

 

19.  KUŞ GRİBİNDE KLİNİK BELİRTİLER NELERDİR?

Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal vardır.

Yumurta verimi şiddetle azalır ya da tamamen durur.

Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve siyanoz şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir. Solunum güçlüğü,  burun deliklerinden grimsi kanlı bir eksudat gelir.

Kitle halinde ani ölümler (% 100'e varan) meydana gelir.

Hastalanan hayvanlar 1-7 gün arasında çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir.

 

20.  HASTALIK KANATLI HAYVANLARDAN İNSANLARA GEÇER Mİ?

Hastalık bugüne kadar yalnızca, hasta kanatlılarla doğrudan ve yoğun ilişkide olan insanlara (çiftlik çalışanları, tavuk bakıcıları, horoz dövüşçüleri vb.) bulaşmıştır. Yoğun nüfusu olan yerlerde görülmüş olmasına rağmen, hastalıktan son on yılda 70 dolayında insanın ölmesi bunun önemli bir göstergesidir.

Bu konudaki endişeler, hastalıkla ilgili araştırmaların tamamlanmamış olmasından ve bazı teorik tıbbi tartışmalardan kaynaklanmaktadır.

Uzakdoğu’nun bu hastalıktan bu kadar geniş biçimde etkilenmesinin temel nedeni kümes hayvanlarının canlı olarak satılmasıdır. Bu bölgede hâlâ her gün binlerce kanatlı hayvan pazarlarda canlı olarak satılmakta ve insanlar bunları satın alıp evlerine götürmekte, bir süre besleyip daha sonra kesip yemektedirler.

 

21.  AÇIKTA YETİŞTİRİLEN KANATLILARIN HASTALIĞIN YAYILMASINDA ÖNEMLİ BİR ETKEN OLDUĞU DOĞRU MU?

Kuş Gribi’nin görülme riskini artıran en önemli etmen açıkta yapılan kanatlı yetiştiriciliğidir. Göçmen kuşların yolları üzerinde bulunan ülkemizde bu şekilde yapılan yetiştiriciliğin bu hastalığın yayılmasına potansiyel olarak davetiye çıkardığı aşikardır.

Entegre tesislerde, denetimli bir şekilde yapılan tavukçulukta ise bu risk yok denecek kadar azdır. Çünkü kümeslerin dışarıyla teması minumum düzeye indirilmiştir. Biyogüvenlik önlemleri alınmıştır. Hayvanlar her gün düzenli olarak veteriner kontrolünden geçmektedir. Mekanlar düzenli olarak dezenfekte edilmektedir. Herhangi bir hastalık durumunda kanatlıların kesimhaneye sevkiyatları yapılmaz ve bu hayvanlar hızlı bir biçimde itlaf edilir.

 

22.  EVİMİZDE BESLEDİĞİMİZ KUŞLARDAN  İNSANA HASTALIK GEÇER Mİ?

Evde beslenen kuşlara hastalık bulaşmaz, çünkü bulaşma çoğunlukla enfekte (bulaşık) hayvan, yem, su ve eşyalarla temasla olmaktadır. Bu nedenle gerekli özen gösterilen ev kuşları hastalığa yakalanmadığı gibi insana da  bulaştırması söz konusu değildir. Ancak kuş gribinin görüldüğü ülkelerde unutulmamalıdır ki kanatlı hayvan pazarlarından uzak durmak en önemli koruma yollarından biridir.

 

 

23.  KANATLI DIŞKISI İLE BULAŞMIŞ EVİMİZİN BALKONUNU, ARAÇ VE GEREÇLERİMİZİ NASIL TEMİZLEMELİYİZ?

Tek kullanımlık su sızdırmaz plastik eldiven takılarak sabun veya detrajanlı suyla temizlemeliyiz.

 

24.  EVİMİZİN BALKONUNDA VEYA BAHÇEMİZDE GÖRDÜĞÜMÜZ ÖLÜ KANATLI VAKALARINDA NE YAPMALIYIZ?

Plastik vinleks/latex eldiven yada su sızdırmaz sağlam bir plastik poşet yardımıyla ölü kanatlı hayvan poşete konulurak ağzı sıkıca bağlanır. Eller en az yirmi saniye süreyle bol sabunlu su ile yıkanır. Tarım il ve ilçe Müdürlüklerine haber verilir. Bulaşık olması muhtemel çevre ve ekipmanlar çamaşır suyu ile dezenfekte edilir.

 

25.  HASTALIK KANATLI HAYVANLARDAN İNSANLARA GEÇER Mİ?

Hastalık bugüne kadar yalnızca, hasta kanatlılarla doğrudan ve yoğun ilişkide olan insanlara (çiftlik çalışanları, tavuk bakıcıları, horoz döğüşçüleri vb.) bulaşmıştır. Yoğun nüfusu olan yerlerde görülmüş olmasına rağmen, hastalıktan son on yılda 60 dolayında insanın ölmesi bunun önemli bir göstergesidir. Almanya, Hollanda, İtalya ve Belçika gibi Avrupa ülkelerinde, alınan çok sıkı güvenlik önlemleri sonucunda, Kuş Gribi nedeniyle bugüne kadar sadece 1 veteriner hekim yaşamını yitirmiştir.

Bu konudaki endişeler, hastalıkla ilgili araştırmaların tamamlanmamış olmasından ve bazı teorik tıbbi tartışmalardan kaynaklanmaktadır.

Uzakdoğu’nun bu hastalıktan bu kadar geniş biçimde etkilenmesinin temel nedeni kümes hayvanlarının canlı olarak satılmasıdır. Bu bölgede hâlâ her gün binlerce kanatlı hayvan pazarlarda canlı olarak satılmakta ve insanlar bunları satın alıp evlerine götürmekte, bir süre besleyip daha sonra kesip yemektedirler.

 

26.  AÇIKTA YETİŞTİRİLEN KANATLILARIN HASTALIĞIN YAYILMASINDA ÖNEMLİ BİR ETKEN OLDUĞU DOĞRU MU?

Kuş Gribi’nin görülme riskini artıran en önemli etmen açıkta yapılan kanatlı yetiştiriciliğidir. Göçmen kuşların yolları üzerinde bulunan ülkemizde bu şekilde yapılan yetiştiriciliğin bu hastalığın yayılmasına potansiyel olarak davetiye çıkardığı aşikardır.

Entegre tesislerde, denetimli bir şekilde yapılan tavukçulukta ise bu risk yok denecek kadar azdır. Çünkü kümeslerin dışarıyla teması minumum düzeye indirilmiştir. Biyogüvenlik önlemleri alınmıştır. Hayvanlar her gün düzenli olarak veteriner kontrolünden geçmektedir. Mekanlar düzenli olarak dezenfekte edilmektedir. Herhangi bir hastalık durumunda kanatlıların kesimhaneye sevkiyatları yapılmaz ve bu hayvanlar hızlı bir biçimde itlaf edilir.

Entegre tesisler dışındaki kanatlı üretiminin, entegre tesisler kadar sıkı denetlenmesi, özellikle göçmen kuşların konaklama mekanlarının yakın çevresinde, hastalık ülkeden silinene kadar açık havada, hijyenik olmayan ortamlarda dolaşıp beslenen kanatlı üretiminin mutlaka kontrol altına alınması, gerekirse yasaklanması zorunludur.

 

27.  AÇIKTA YETİŞTİRİLEN SAĞLIKLI HAYVANLAR NEDEN İTLAF EDİLMEKTEDİR?

Hastalık görülen yere yakın olması ve riskli bölgede açıkta gezinen kanatlıların virustan olası etkileşimi göz önüne alınarak bu hayvanlar itlaf edilmektedir.

 

28.  ÜLKE İÇİNDE VE ÜLKELER ARASINDA NASIL YAYILIR?

Hastalık bir ülke içinde çiftlikler arasında hızlıca yayılım gösterebilir. Enfekte olmuş araçlar, elbiseler, ayakkabılar aracılığı ile bir yerden diğerine taşınırlar. Bir ülkeden diğerine ise uluslararası canlı kümes hayvanları ticareti ve göçmen kuşlar aracılığı ile taşınabilir.

 

29.  BUGÜNE KADAR OLAN SALGINLARIN SONUÇLARI NELERDİR?

2003 ve 2004 yıllarında Asya ülkelerinde (Vietnam, Kamboçya, Endonezya, Malezya, Thailand) toplam yaklaşık 120 kişi hastalanmış ve bu kişilerin 60’ı (%50) ölmüştür.

 

30.  HASTALIĞIN KLİNİK ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Gripte görülen klasik bulgular bu grupta da geçerlidir. Ateş, başağrısı, yaygın vücut ağrıları, boğaz ağrısı, öksürük en sık görülen belirtilerdir. Ayrıca, bu hastalarda diğer grip türlerine göre daha fazla ishal bildirilmiştir.

 

31.  İNSANLAR ETKİLENMEMEK İÇİN NELER YAPMALIDIRLAR?

Ölü ya da canlı kanatlı hayvanlarla teması olanlar gerekli temas önlemlerini (eldiven ve maske) almalıdırlarlar.

Canlı tavuk veya hindi alınmamalı, denetimden geçmiş ürünler tüketilmelidir.

Kanatlı hayvanlar uygun koşullarda iyice (60-70 derece) pişirilmelidir, az pişmiş olarak tüketilmemelidir. Çıplak elle dokunulduğunda eller mutlaka sabunla yıkanmalıdır.

Yumurtaların kabukları enfekte olabileceği için bol su ile yıkanmalıdır.

Hastalık şüphesi olanlar hızlıca sağlık merkezine başvurmalıdır.

Hasta olan veya hasta olduğundan şüphelenilen kişilerle temas eden  aile yakınları ve sağlık çalışanları koruyucu maske ve önlük  kullanmalıdırlar.

 

32.  KUŞ GRİBİNİN TEDAVİSİ VAR MIDIR?

Şimdiye dek bu hastalığa yakalanmış az sayıda bireyin yalnızca bir kısmı hayatını kaybetmiştir. Hastalığın ağırlığı virüsün tipine bağlı olmakla birlikte grip tedavisinde kullanılan ilaçların bazılarının etkili olduğu bildirilmektedir.

 

33.  HASTALIĞIN AŞISI VAR MI?

Bir salgın oluşturması yönünde tahminlerin bulunduğu H5N1 isimli kuş gribi virüsüne karşı şu an için etkin bir aşı bulunmamaktadır. Virüsün, mutasyon geçirme yeteneğinin olması aşı hazırlanmasındaki tek engeldir. Ancak, muhtemel bir salgın söz konusu olursa, salgını yapan etkene karşı hızla aşı geliştirme çalışmaları yapılabilecektir. Bununla birlikte, bu konuda değişik araştırmalar ve çalışmalar da söz konusudur.

 

34.  GRİP AŞISI, KUŞ GRİBİ’Nİ ÖNLEMEDE YETERLİ BİR ÖNLEM OLABİLİR Mİ?

Şu anda insanlara yönelik olarak hali hazırda uygulanmakta olan grip aşılarının Kuş Gribi virüsü H5N1’i önleyici herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir.

 

35.  HASTALIK İNSANLARA NASIL BULAŞIR?

Şimdiye kadar bu hastalığa yakalanan tüm bireyler, hasta hayvanlarla direk temasa geçmiş çiftlik çalışanları ve onların aileleridir.

 

36.  HASTALIK GIDALARLA BULAŞIR MI?

Hastalıklı hayvanların ürünlerini yemek yoluyla enfeksiyon alan bildirilmiş hasta yoktur. Ancak kümes hayvanlarının etlerinin iyi pişirilmeden yenmemesi önerilmektedir.

 

37.  TÜKETİCİ TAVUK YEMEYE DEVAM EDEBİLİR Mİ?

Modern, entegre tesislerde yetiştirilen tavuklar hiçbir şekilde risk altında değildir. Türkiye’deki üretimin çoğu da bu firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu işletmelerde günlük denetim ve kontroller her zamankinden çok daha sıkı biçimde yapılmaktadır.

Kaldı ki iyi pişmiş tavukta virüs barınamamaktadır. Bu nedenle tüketicinin herhangi bir çekince duymasına gerek yoktur. Tavuk eti tüketmeye devam edebilir.

 

38.  HASTALIK KANATLI HAYVAN ÜRÜNLERİNİN TÜKETİLMESİYLE BULAŞIR MI?

Kanatlı hayvan etlerinin pişirilerek tüketilmesi halinde, insanlarda hastalık oluşması mümkün değildir. Ayrıca, veteriner hekim kontrolünden geçmiş piyasadaki ürünler için herhangi bir riskin de bulunmadığı bilinmelidir. Bunun yanı sıra, yine yumurtaların da pişirildikten sonra yenmesi herhangi bir problem oluşturmamaktadır. Aslında, bu ürünlerin çiğ veya az pişmiş olarak yenmesiyle başka hastalıklar da bulaşabileceğinden, hayvanlara ait bütün ürünlerin iyice pişirildikten sonra yenmesi ve kesinlikle çiğ veya az pişmiş olarak tüketilmemesi de önemli bir ilmî gerçektir.

Esasen kuş gribi etkeni virüs dış ortamlara dayanıklı değildir. Virüsün 56 °C’de 3 saatte veya 60 °C’de 30 dakikada öldüğü, formalin ve iyot bileşiklerine de duyarlı olduğu; bunlara ilâveten virüsün, kontamine gübrede düşük ısılarda en az 3 ay canlı kaldığı, suda 22 °C’de 4 gün, 0 °C’de ise 30 gün canlılığını sürdürebildiği bilinmektedir.

 

39.  HASTALIKLI TAVUK ETİ VEYA YUMURTASINI YİYEN İNSANLARA HASTALIK BULAŞIR MI?

İyi pişmemiş et veya yumurta mikroorganizmalar açısından her zaman bir risk unsurudur. Buna karşılık iyi pişmiş tavuk eti veya yumurtadan insana virüs bulaşması mümkün değildir. Çünkü merkez iç sıcaklığın 70 °C  nin derecenin üzerindeki her pişirme virüsü etkisiz hale getirmektedir. Başka bir deyişle Tüketicilerin, kanatlı etlerinin tamamen piştiğine (ette pembe bölgelerin bulunmaması), yumurtalarında uygun olarak pişirildiğinden (yumurta sarısında akışkanlık olmaması) emin olmaları gerekmektedir. Hastalıklı bile olsa, pişirilmiş bir tavuk eti veya yumurtasından bulaşan hiçbir vaka günümüze kadar rapor edilmemiştir.

  

40.  HASTALIKTAN KORUNMAK İÇİN NELER  YAPILMALIDIR?

  • Henüz insanlar için bir salgından söz edilemez. Yukarıda da belirtmeye çalıştığımız gibi Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tüm ülkelerin sağlık yetkilileriyle ilişki içerisinde, salgını hiç başlamadan engellemek amacıyla sıkı önlemler almaktadır. Bulaşıcı hastalıklardan korunmada alınması gereken temel kişisel önlemler bu hastalık için de esastır:

  • Dengeli beslenilmeli, bol sebze meyva tüketilmeldir.

  • Sigara ve fazla alkol bağışıklık sistemini zayıflatır.

  • Ellerin sık sık yıkanması gerekmektedir. Su ve sabunun bulunmadığı koşullarda alkol bazlı temizleyiciler kullanılabilir.

  • Düzenli yaşam ve yeterli uyku hastalıklardan korunmada önemlidir.

  • Kuş gribinin görüldüğü ülkelerde ise bireylerin ayrıca şu önlemleri almasında fayda vardır:

  • Çiftliklerde çalışanların temel hijyen kurallarına uyması sağlanmalı, bu tarz  yerlere mecbur olmadıkça girmekten kaçınmalı, canlı kümes hayvanlarıyla temas sonrasında mutlaka eller yıkanmalıdır.

  • Açıkta satılan canlı hayvan pazarlarından alınmış kümes hayvanı yenmemeli (Hükümetler mümkünse bu tarz hayvan satışına izin vermemelidir.)

  • Çiğ etle pişmiş etler ayrı ayrı yerlerde bulundurulmalıdır.

  • Çiğ et veya yumurta ile temas halinda eller yıkanmalıdır.

  • Beyaz et iyice pişirildikten sonra tüketilmelidir.

  • Az pişmiş veya çiğ yumurta yenmemelidir.

  • Kuş gribinin henüz aşısı yoktur. Ancak kümes hayvancılığı işiyle uğraşanların grip aşısı olmasının, olası salgının önlenmesinde faydalı olacağı konusunda görüşler vardır.

  • Kanatlı hayvan yetiştirilen kümeslerde çalışanlar eldiven, maske, gözlük takarak ve koruyucu elbise giyerek çalışmalıdır.

  • Başta kanatlı yetiştiriciliğinde çalışanlar olmak üzere, herkes kişisel hijyen kurallarına uymalı, eller sık sık bol su ve sabunla iyice yıkanmalıdır.

  • Kanatlı hayvan ürünleri pişirildikten sonra tüketilmelidir.

  • Hasta veya hastalıktan şüpheli veyahut da ölmüş hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır.

  • Kuş gribinden ölen veya kuş gribi şüphesiyle itlaf edilen hayvanların gerek itlafı sırasında gerekse bunların bertaraf edilmeleri esnasında gerekli koruyucu önlemler (maske, eldiven, elbise, gözlük) alınmalıdır.

  • Kanatlı hayvanlara ait salyaya, burun akıntısına, boğaz akıntısına, dışkıya veya bunlarla kirlenen yüzeylere temastan kaçınılmalıdır.

  • Ölen kanatlı hayvanlar yakılarak veya derince açılan çukurlara üzerlerine sönmemiş kireç dökülmek suretiyle bertaraf edilmelidir.

  • Hastalığın görüldüğü bölgelere seyahat edilmesi halinde, kanatlı hayvan çiftliklerinden ve pazarlarından uzak durulmalıdır.

  • Seyahat dönüşünde kişi kendisini 10 gün süreyle hastalık yönünden izlemeli, herhangi bir grip belirtisinin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Her  hakkı saklıdır.  Mustafa Tayar  2005